Promowane podstrony

Treść strony

  • Instytut Historia
  • Prof. dr WŁADYSŁAW WĘGOREK

Patron ulicy - Prof. dr Władysław WĘGOREK

Jeden z najwybitniejszych polskich uczonych ostatniego półwiecza w dziedzinie rolnictwa, twórca i były, wieloletni dyrektor Instytutu Ochrony Roślin w Poznaniu, były Rektor Wyższej Szkoły Rolniczej w Poznaniu i doktor honoris causa tej uczelni pod zmienioną nazwą Akademii Rolniczej, były Prezes Poznańskiego Oddziału Polskiej Akademii Nauk.

  • autor: Stefan Wolny, data: 2011.03.15

Historia i działalność Instytutu Ochrony Roślin – Państwowego Instytutu Badawczego w latach 1951–2019

Za początki badań naukowych w zakresie ochrony roślin w Polsce można przyjąć rok 1816, kiedy to został zorganizowany w Marymoncie k/Warszawy Instytut Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnego, mający charakter wyższej uczelni. W placówce tej zaczęto zbierać informacje o występowaniu chorób i szkodników roślin na polach i w lasach.

W 1861 r. Instytut w Marymoncie został zamknięty, a personel i wyposażenie przeniesiono do Puław, gdzie otwarto Instytut Politechniczny i Rolniczo-Leśny, przemianowany w roku 1869 na Instytut Gospodarstwa Wiejskiego. Wraz z odzyskaniem przez Polskę niepodległości, w roku 1918 nastały czasy rekonstrukcji wszystkich struktur państwowych, w tym również związanych z nauką. Ważnym ośrodkiem nauk rolniczych stał się Państwowy Instytut Naukowy Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach. Jednak wybuch II wojny światowej przerwał badania naukowe prowadzone w tym Instytucie. Prace badawcze wznowiono po wojnie. Już w 1946 r. opracowano w Puławach pierwszy podręcznik pt. „Ochrona roślin”. Badania skoncentrowano na ochronie sadów, zbóż, rzepaku, magazynów zbożowych, lnu i ziemniaków. Uprawa ziemniaków zajmowała wtedy ważne miejsce w gospodarce kraju. W 1950 r. uprawom tym zaczął zagrażać nieznany wcześniej szkodnik – stonka ziemniaczana (Leptinotarsa decemlineata Say). Skutki inwazji tego szkodnika przyczyniły się do rozwoju Instytutu Ochrony Roślin.

Dnia 8 stycznia 1951 r. uchwałą Rady Ministrów został rozwiązany Państwowy Instytut Naukowy Gospodarstwa Wiejskiego. Na jego miejsce powołano sześć instytutów naukowo-badawczych. Ustawa ta została następnie zmieniona ustawą z dnia 15 grudnia 1951 r. „O szkolnictwie i pracownikach nauki” oraz uchwałą nr 33 Prezydium Rządu z dnia 24 stycznia 1951 r. odnośnie organizacji nauki rolniczej. W wyniku zaistniałych zmian został utworzony Instytut Ochrony Roślin (IOR), a nadzór nad nim sprawował Minister Rolnictwa.

Przed Instytutem postawiono szerokie i wielokierunkowe zadania mające na celu zapobieganie występowaniu oraz zwalczanie chorób, szkodników i chwastów w uprawach rolniczych, ogrodniczych, a także ochronę plonów w magazynach. Już wtedy za konieczne uznano badania ekologiczne nad zmianami środowiska rolniczego zachodzącymi pod wpływem stosowania różnych metod ochrony roślin.

Pierwszą siedzibą władz nowopowstałego Instytutu Ochrony Roślin były Puławy, ale już w 1952 r. przeniesiono dyrekcję do Warszawy. Na dyrektora Instytutu powołano mgr. Zdzisława Dąbrowskiego. Kolejnym dyrektorem w latach 1955-1956 była mgr Klementyna Stępniewska, a od jesieni 1956 r. do końca 1988 r. Instytutem kierował prof. dr hab. Władysław Węgorek. Kierowanie Instytutu prof. Węgorek przejął po decyzji Ministra Rolnictwa, kiedy Zarządzeniem nr 232 z dnia 25 października 1956 r. przeniesiono dyrekcję Instytutu do Poznania. W pierwszym okresie swego istnienia Instytut miał skomplikowaną strukturę, zarówno lokalizacyjną, jak też badawczą. Poszczególne Oddziały były rozrzucone po całym kraju, a program badawczy był niewłaściwie skonstruowany. Profesor W. Węgorek podjął się trudnego zadania organizacji Instytutu. Oprócz silnego zespołu w Poznaniu, utworzono również oddziały IOR w Bydgoszczy, Wrocławiu, Gorzowie, Pszczynie (od 1955 r. przeniesiony do Sośnicowic k/Gliwic) i Regułach k/Warszawy. Instytut Ochrony Roślin zaczął się intensywnie rozwijać. W roku 1963 przejął gospodarstwo rolne w Winnej Górze, tworząc na jego bazie Rolniczy Zakład Doświadczalny. Obecnie mieści się tam również Polowa Stacja Doświadczalna Instytutu, w której pracownicy prowadzą ważne badania naukowe, a także przedrejestracyjne środków ochrony roślin.

14 grudnia 1956 r. w Warszawie odbyło się pierwsze historyczne posiedzenie powołanej i zatwierdzonej przez Ministra Rolnictwa Rady Naukowej IOR. W latach 70-tych uzyskała ona uprawnienia do przeprowadzania przewodów doktorskich i habilitacyjnych.

Profesor Władysław Węgorek przez 32 lata budował, organizował i kierował Instytutem Ochrony Roślin. To on nadał Instytutowi charakter jednostki cenionej w kraju i zagranicą w dziedzinie ochrony roślin. Po przejściu Profesora na emeryturę, w roku 1989, funkcję dyrektora przejął prof. dr hab. Stefan Pruszyński, który pełnił ją do roku 2007. Jedną z bardzo ważnych inwestycji Instytutu za kadencji prof. S. Pruszyńskiego było wybudowanie Centrum Kongresowego i hotelu IOR, oddanego do użytku w 1999 r. Centrum Kongresowe stało się ważnym zapleczem Instytutu, służącym do organizowania szkoleń, kursów i konferencji. Profesor Pruszyński, aby móc realizować nowoczesne kierunki badawcze spełniające potrzeby polskiej ochrony roślin i polskiego rolnictwa, dokonał wiele zmian w Instytucie, zarówno w sferze organizacyjnej, jak i w jego infrastrukturze. Za kadencji prof. Pruszyńskiego utworzono m.in. Bank Patogenów Roślin oraz Międzyzakładową Pracownię Biologii Molekularnej.

Kolejni dyrektorzy IOR - prof. dr hab. Marek Mrówczyński (2007-2012) oraz prof. dr hab. Danuta Sosnowska (2012-2017) - kontynuowali prace poprzedników, dostosowując jednocześnie Instytut do realizacji nowych zadań stojących przed polskim rolnictwem, szczególnie po wejściu Polski do struktury Unii Europejskiej. Dzięki staraniom prof. Mrówczyńskiego i prof. Sosnowskiej zmieniono nazwę ulicy, przy której działa Instytut – nadano jej imię Władysława Węgorka, upamiętniając tym samym założyciela i długoletniego dyrektora IOR.

Mocą Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 kwietnia 2008 roku Instytutowi Ochrony Roślin nadano status Państwowego Instytutu Badawczego (PIB) (Dz. Ustaw z dnia 21 kwietnia 2008 r. Nr 66 poz. 403). W roku 2009 w Instytucie rozpoczęło działalność Centrum Badań Organizmów Kwarantannowych, Inwazyjnych i Genetycznie Zmodyfikowanych. Jest to nowoczesna i unikalna w skali całego kraju jednostka spełniająca najwyższe standardy bezpieczeństwa fitosanitarnego określone w Rozporządzeniu Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W 2010 r. powstała w IOR Klinika Chorób Roślin, w której prowadzone są głównie badania diagnostyczne chorób roślin dla służb fitosanitarnych i producentów rolnych.

W 1961 r. zorganizowano pierwszą Sesję Naukową IOR. Od tej pory to ważne dla Instytutu wydarzenie odbywa się co roku. Uczestniczą w nim najlepsi specjaliści z różnych ośrodków naukowych w kraju i zagranicą, pracownicy urzędów państwowych, służb doradczych i odbiorcy indywidualni. W ciągu ponad 50-letniej historii Sesji Naukowej IOR zaprezentowano łącznie 4000 posterów i wygłoszono ponad 2200 referatów.

Należy również podkreślić aktywną działalność upowszechnieniową Instytutu. Wraz z Komitetem Nauk Agronomicznych Polskiej Akademii Nauk oraz Polskim Towarzystwem Ochrony Roślin Instytut wydaje dwa kwartalniki naukowe: Journal of Plant Protection Research (w j. angielskim) i Progress in Plant Protection (w j. polskim). Ponadto wydawane są liczne periodyki popularnonaukowe i upowszechnieniowe.

Po roku 2017 Instytutem kierowali: dr hab. Jacek Piszczek (od marca 2017 r. do lipca 2017 r.) oraz prof. dr hab. Bożena Łozowicka (od lipca 2017 r. do listopada 2018 r.). Od listopada 2018 r. do chwili obecnej Instytutem ponownie kieruje prof. dr hab. Marek Mrówczyński.

W trakcie ponad 65-letniej działalności Instytut w sposób zasadniczy wpłynął na rozwój ochrony roślin w Polsce, opracowując, organizując i wdrażając m.in.:

  • system zbierania informacji o występowaniu chorób i szkodników na terenie całego kraju,
  • system monitorowania pozostałości i kontroli jakości środków ochrony roślin oraz koncentratów technicznych,
  • stosowanie biologicznych metod ochrony roślin,
  • programy ochrony roślin rolniczych przed szkodnikami, sprawcami chorób i chwastami,
  • metodyki integrowanej ochrony roślin dla producentów i doradców,
  • metody przywracania terenów zagrożonych emisjami przemysłowymi do produkcji rolniczej,
  • strategie przeciwdziałania odporności szkodników, patogenów i chwastów na środki ochrony roślin,
  • innowacyjne metody identyfikacji agrofagów z wykorzystaniem technik biologii molekularnej i nowoczesnej aparatury,
  • metody prognozowania i sygnalizacji agrofagów, systemy wspomagania decyzji podejmowane w ochronie roślin,
  • innowacyjne metody analityczne do oznaczania pozostałości środków ochrony roślin,
  • zalecenia odnośnie chemicznego zwalczania agrofagów.

IOR – PIB od 2006 r. realizuje uchwalony przez Radę Ministrów Program Wieloletni (PW) pt. „Ochrona roślin uprawnych z uwzględnieniem bezpieczeństwa żywności oraz ograniczenia strat w plonach i zagrożeń dla zdrowia ludzi, zwierząt domowych i środowiska”. Program ten obejmuje najważniejsze zadania z zakresu ochrony roślin i ma znaczenie strategiczne dla Ministerstwa. Podstawą jego realizacji są akty prawne Unii Europejskiej (m.in. Dyrektywa 2009/128 ustanawiająca ramy wspólnotowego działania na rzecz zrównoważonego stosowania pestycydów). Odbiorcami PW są: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa, ośrodki doradztwa rolniczego, producenci rolni oraz podmioty UE (np. Europejski Urząd Statystyczny – EUROSTAT).

Obecnie w IOR – PIB pracuje ponad 250 pracowników, w tym ponad 100 pracowników naukowych w ośmiu zakładach naukowych w Poznaniu, w Oddziale w Sośnicowicach oraz w Terenowych Stacjach Doświadczalnych w: Białymstoku, Toruniu i Rzeszowie. W Winnej Górze działa Rolniczy Zakład Doświadczalny i Polowa Stacja Doświadczalna.

Filarem Instytutu byli i są jego pracownicy. Ich badania – często pionierskie - przyczyniły się do rozwoju ochrony roślin w Polsce i były kontynuowane przez kolejne pokolenia. Wyniki badań naukowych prowadzonych przez pracowników IOR miały i mają fundamentalne znaczenie dla rozwoju wielu dziedzin nauk rolniczych. Rozwój Instytutu i jego przyszłość wiąże się z działalnością kadry młodych naukowców dobrze przygotowanych do pracy na rzecz polskiego rolnictwa.

Dodatkowe menu

Stopka kontaktowe

Dane kontaktowe

60-318 POZNAŃ, ul. Władysława Węgorka 20

tel.: +48 61 864 9000, fax: +48 61 867 6301

e-mail: sekretariat@iorpib.poznan.pl

Stopka strony