Skonsolidowany Słownik Terminów Fitosanitarnych FAO – 2005
[przygotowany przez Sekretariat Międzynarodowej Konwencji Ochrony Roślin (IPPC), lipiec 2005]

Część II. Polsko-angielski słownik terminów fitosanitarnych z wyjaśnieniami
Agrofag
(pest)	Jakikolwiek gatunek, szczep lub biotyp rośliny, zwierzęcia lub czynnika patogennego, szkodliwy dla roślin lub produktów roślinnych. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995; IPPC, 1997]	
Agrofag kwarantannowy
(quarantine pest)	Agrofag o potencjalnym znaczeniu gospodarczym dla obszaru zagrożonego, na którym dotychczas nie występuje albo występuje, lecz nie jest szeroko rozprzestrzeniony i podlega urzędowemu zwalczaniu/obowiązkowi zwalczania. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995; IPPC, 1997]	
Agrofag niekwarantannowy
(non-quarantine pest)	Agrofag, który nie jest agrofagiem kwarantannowym na danym obszarze. [FAO, 1995]	
Agrofag niekwarantannowy podlegający przepisom
(regulated non-quarantine pest)	Agrofag niekwarantannowy, którego obecność w roślinach przeznaczonych do sadzenia uniemożliwia ich zamierzone użycie bez ryzyka wystąpienia niepożądanych skutków gospodarczych i w związku z tym podlega on przepisom na terytorium kraju importującego. [IPPC, 1997]	
Agrofag podlegający przepisom
(regulated pest)	Agrofag kwarantannowy lub agrofag niekwarantannowy podlegający przepisom. [IPPC, 1997]	
Agrofag przypadkowy
(hitch-hiker pest)	Patrz: Agrofag zanieczyszczający (ang. „contaminating pest”)	
Agrofag zanieczyszczający
(contaminating pest)	Agrofag przenoszony z towarem, który, w przypadku roślin i produktów roślinnych, nie poraża i nie uszkadza tych roślin lub produktów roślinnych. [CEPM, 1996; zmienione przez CEPM, 1999]	
Agrofag/szkodnik roślin 
i produktów roślinnych
(plant pest)	Patrz: Agrofag (ang. „pest”)	
Akcja natychmiastowa
(emergency action)	Szybkie działanie fitosanitarne podejmowane w przypadku nowej lub niespodziewanej sytuacji fitosanitarnej. [ICPM, 2001]	
Analiza zagrożenia 
agrofagiem
(Pest Risk Analysis)	Proces oceniający dowody biologiczne, inne naukowe oraz gospodarcze, pozwalający ustalić, czy agrofag musi podlegać przepisom oraz określający zakres wszelkich środków fitosanitarnych, przeciwko niemu. [FAO, 1995; zmienione przez IPPC, 1997]	
Antagonistyczny 
gatunek/antagonista
(antagonist)	Organizm (zazwyczaj patogen), który nie wyrządza znaczących uszkodzeń swojego żywiciela (gospodarza), ale jego kolonizacja chroni żywiciela przed późniejszym, znaczącym uszkodzeniem spowodowanym przez agrofaga. [ISPM nr 3, 1996]	
Biologiczny środek ochrony roślin
(biological pesticide 
(biopesticide))	Ogólny termin, ściśle nie zdefiniowany, ale generalnie używany w stosunku do czynnika zwalczania biologicznego, zazwyczaj patogena, produkowanego i stosowanego w sposób podobny do środka chemicznego oraz używanego do szybkiej redukcji populacji zwalczanego agrofaga. [ISPM nr 3, 1996]	
Cebule i bulwy
(bulbs and tubers)	Klasa towaru określająca znajdujące się w stanie spoczynku podziemne organy roślin przeznaczone do sadzenia (włączając rozłogi i kłącza). [FAO, 1990; zmienione przez ICPM, 2001]	
Certyfikacja fitosanitarna
(phytosanitary certification)	Stosowanie procedur fitosanitarnych prowadzące do wystawienia świadectwa fitosanitarnego. [FAO, 1990]	
Chemiczna impregnacja 
pod ciśnieniem
(chemical pressure 
impregnation)	Poddanie drewna zabiegowi z użyciem konserwantów chemicznych w procesie ciśnieniowym, zgodnie z urzędową specyfikacją techniczną. [ISPM nr 15, 2002; zmienione przez ICPM, 2005]	
Czynnik zwalczania 
biologicznego
(biological control agent)	Naturalny wróg, antagonista lub gatunek konkurencyjny albo inny organizm użyty do zwalczania agrofaga. [ISPM nr 3, 1996; zmienione przez ISPM nr 3, 2005]	
Dawka pochłonięta 
(absorbed dose)	Ilość energii promieniowania (w grejach) pochłonięta przez jednostkę masy określonego obiektu. [ISPM nr 18, 2003]	
Deklaracja dodatkowa
(Additional Declaration)	Oświadczenie wymagane przez kraj importujący, dostarczające określonych informacji dodatkowych dotyczących stanu fitosanitarnego przesyłki w odniesieniu do agrofagów podlegającym przepisom, które powinno być umieszczone w świadectwie fitosanitarnym. [FAO, 1990; zmienione przez ICPM, 2005]	
Dewitalizacja
(devitalization)	Procedura pozbawiająca rośliny lub produkty roślinne zdolności kiełkowania, wzrostu lub dalszej reprodukcji. [ICPM, 2001]	
Drapieżca
(predator)	Naturalny wróg, który atakuje i żywi się innymi organizmami zwierzęcymi i uśmiercający co najmniej jedną ofiarę. [ISPM nr 3, 1996]	
Dozymetr, dawkomierz
(dosimeter)	Urządzenie, które podczas napromieniowywania wykazuje ilościową zmianę swoich pewnych właściwości, co może być powiązane z dawką pochłoniętą w danym materiale, wykorzystując odpowiednie instrumenty i techniki analityczne. [ISPM nr 18, 2003]	
Dozymetria, kontrola dozymetryczna
(dosimetry)	System stosowany w celu określenia dawki pochłoniętej, składający się z dozymetrów, instrumentów pomiarowych i związanych z nimi standardów referencyjnych, a także procedur jego wykorzystania. [ISPM nr 18, 2003]	
Drewniany materiał 
opakowaniowy
(wood packaging material)	Drewno lub produkty drewniane (z wyłączeniem produktów papierowych), stosowane w celu umocowania, ochrony lub przewożenia towaru [obejmuje drewno sztauerskie (ang. „Dunnage”)]. [ISPM nr 15, 2002]	
Drewno
(wood)	Klasa towaru określająca drewno okrągłe/okrąglaki, drewno przetarte, zrąbki drzewne lub drewno sztauerskie, z korą albo bez niej. [FAO, 1990; zmienione przez ICPM, 2001]	
Drewno okrągłe/okrąglaki
(round wood)	Drewno nie przetarte wzdłużnie, mające naturalnie zaokrągloną powierzchnię, z korą lub bez niej. [FAO, 1990]	
Drewno przetarte
(sawn wood)	Drewno przetarte wzdłużnie, mające lub nie mające naturalnie zaokrąglonej powierzchni, z korą lub bez niej. [FAO, 1990]	
Drewno przetworzone
(processed wood material)	Produkty składające się z drewna, skonstruowane z użyciem kleju, podgrzewania i ciśnienia lub jakiejkolwiek kombinacji tych sposobów. [ISPM nr 15, 2002]	
Drewno surowe
(raw wood)	Drewno, które nie zostało poddane obróbce lub zabiegowi. [ISPM nr 15, 2002]	
Drewno sztauerskie
(dunnage)	Drewniany materiał opakowaniowy używany do zabezpieczania lub umocowania towaru podczas transportu, nie związany trwale z towarem. [FAO, 1990; zmienione przez ISPM nr 15, 2002]	
Drewno wolne od kory
(bark-free wood)	Drewno, z którego usunięto całą korę z wyjątkiem tkanki naczyniowej, kory wrośniętej dookoła sęków oraz zakorków między pierścieniami rocznego przyrostu. [ISPM nr 15, 2002]	
Droga przenikania
(pathway)	Wszystkie sposoby umożliwiające przeniknięcie/wprowadzenie/ wwóz lub rozprzestrzenienie się agrofaga. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995]	
Działanie fitosanitarne
(phytosanitary action)	Urzędowa czynność, taka jak: lustracja, testowanie, nadzór lub zabieg, podejmowana w celu wdrożenia środków fitosanitarnych. [ICPM, 2001; zmienione przez ICPM, 2005]	
Egzotyczny
(exotic)	Nie będący elementem rodzimym w środowisku naturalnym danego kraju, ekosystemu lub ekoobszaru (stosowany w odniesieniu do organizmów celowo lub przypadkowo wprowadzonych w rezultacie działalności człowieka). Ponieważ Kodeks odnosi się bezpośrednio do introdukcji/wprowadzenia czynnika zwalczania biologicznego z jednego kraju do innego, termin „egzotyczny” używany jest w stosunku do organizmów nie będących elementem rodzimym w środowisku naturalnym kraju. [ISPM nr 3, 1996]	
Ekosystem
(ecosytem)	Aktywny kompleks roślin, zwierząt i mikroorganizmów i ich środowiska abiotycznego, oddziałujący na siebie jako funkcjonalna jednostka. [ISPM nr 3, 1996; zmienione przez ICPM, 2005]	
Fitosanitarne wymagania importowe
(phytosanitary import requirements)	Określone środki fitosanitarne ustanowione przez kraj importujący i odnoszące się do przesyłek wprowadzanych do tego kraju. [ICPM, 2005]	
Fumigacja
(fumigation)	Zabieg czynnikiem chemicznym przenikającym towar całkowicie lub częściowo w postaci gazowej. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995]	
Grej (Gy)
(gray (Gy))	Jednostka dawki pochłoniętej, gdzie 1 Gy jest równoważny z wchłonięciem 1 dżula na kilogram (1 Gy = 1 J.kg-1). [ISPM nr 18, 2003]	
Harmonizacja
(harmonization)	Opracowanie, uznanie i jednolite stosowanie przez różne kraje środków fitosanitarnych opartych na wspólnych standardach. [FAO, 1995; zmienione przez CEPM, 1999; w oparciu o Porozumienie w sprawie Stosowania Środków Sanitarnych i Fitosanitarnych Światowej Organizacji Handlu]	
Inaktywacja
(inactivation)	Uczynienie mikroorganizmów niezdolnymi do dalszego rozwoju. [ISPM nr 18, 2003]	
Informacje o agrofagu
(pest record)	Dokument dostarczający informacji dotyczących obecności lub nieobecności określonego agrofaga w określonym miejscu w danym czasie, w obrębie obszaru (zazwyczaj kraju) w opisanych warunkach. [CEPM, 1997]	
Inspektor
(inspector)	Osoba upoważniona przez Państwową Organizację Ochrony Roślin do wypełniania jej funkcji. [FAO, 1990]	
Introdukcja/wprowadzenie (czynnika zwalczania 
biologicznego)
(introduction 
(of a biological control agent))	Uwolnienie czynnika zwalczania biologicznego do ekosystemu, w którym poprzednio nie występował. (patrz: Zasiedlenie (ang. „establishment”)). [ISPM nr 3, 1996]	
IPPC	Skrót ang. „Międzynarodowa Konwencja Ochrony Roślin” zdeponowana w FAO w Rzymie w 1951 r. i następnie poddawana kolejnym rewizjom. [FAO, 1990; zmienione przez ICPM, 2001]	
ISPM	Skrót ang. „Międzynarodowy Standard dla Środków Fitosanitarnych”. [CEPM, 1996; zmienione przez ICPM, 2001]	
Kategoryzacja agrofaga
(pest categorization)	Proces określający, czy agrofag ma lub nie ma cech agrofaga kwarantannowego lub cech agrofaga niekwarantannowego podlegającego przepisom. [ISPM nr 11, 2001]	

Klasa towaru
(commodity class)	Kategoria podobnych towarów, które mogą razem podlegać przepisom fitosanitarnym. [FAO, 1990]	
Klasyczne zwalczanie 
biologiczne
(classical biological control)	Zamierzona introdukcja/wprowadzenie i trwałe zasiedlenie egzotycznego czynnika zwalczania biologicznego w celu długoterminowego zwalczania agrofaga. [ISPM nr 3, 1996]	
Komisja
(Commission)	Komisja do spraw Środków Fitosanitarnych ustanowiona na mocy Artykułu XI. [IPPC, 1997]	
Konkurencyjny 
gatunek/konkurent
(competitor)	Organizm, który w naturalnym środowisku konkuruje z agrofagami o elementy niezbędne do życia (np. pokarm, schronienie). [ISPM nr 3, 1996]	
Kraj pochodzenia 
(przedmiotów podlegających przepisom innym niż rośliny 
i produkty roślinne)
(country of origin (of regulated articles other than plants 
and plant products))	Kraj, na terenie którego przedmioty podlegające przepisom były pierwszy raz narażone na zanieczyszczenie przez agrofagi. [FAO, 1990; zmienione przez CEPM, 1996; CEPM, 1999]	
Kraj pochodzenia (przesyłki produktów roślinnych)
(country of origin 
(of a consignment 
of plant products))	Kraj, na terenie którego uprawiano rośliny, z których powstał produkt roślinny. [FAO, 1990; zmienione przez CEPM, 1996; CEPM, 1999]	
Kraj pochodzenia 
(przesyłki roślin)
(country of origin 
(of a consignment of plants))	Kraj, na terenie którego były uprawiane rośliny. [FAO, 1990; zmienione przez CEPM, 1996; CEPM, 1999]	
Kwarantanna
(quarantine)	Urzędowe zatrzymanie przedmiotów podlegających przepisom w celu przeprowadzenia obserwacji i prac badawczych albo w celu poddania ich dalszym lustracjom, testowaniu i/lub zabiegom. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995; CEPM, 1999]	
Kwarantanna 
po wwozie/wprowadzeniu
(post entry quarantine)	Kwarantanna nałożona na przesyłkę po wwozie lub wprowadzeniu. [FAO, 1995]	
Kwarantanna pośrednia
(intermediate quarantine)	Kwarantanna w kraju innym niż kraj pochodzenia lub przeznaczenia. [CEPM, 1996]	
Kwarantanna roślin
(plant quarantine)	Wszelkie działania mające na celu niedopuszczenie do zawleczenia/wwozu/wprowadzenia i/lub rozprzestrzenienia się agrofagów kwarantannowych albo zapewniające ich urzędowe zwalczanie. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995]	
Kwiaty cięte i gałęzie
(cut flowers and branches)	Klasa towaru określająca świeże części roślin przeznaczone do wykorzystania jako materiał dekoracyjny, lecz nie do sadzenia. [FAO, 1990; zmienione przez ICPM, 2001]	
LMO	Skrót ang. „Modyfikowany żywy organizm” [ISPM Nr 11, 2004]	
Lustracja
(inspection)	Urzędowa, wizualna kontrola roślin, produktów roślinnych lub innych przedmiotów podlegających przepisom w celu określenia, czy agrofagi są obecne i/lub stwierdzenia zgodności z przepisami fitosanitarnymi. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995; poprzednio: Lustrować (ang. „inspect”)]	
Ładunek
(process load)	Ilość materiału o określonej konfiguracji załadunku, traktowana jako indywidualna całość. [ISPM nr 18, 2003]	
Miejsce produkcji
(place of production)	Wszelkie obiekty lub zgrupowania pól występujące jako pojedyncza jednostka produkcyjna lub uprawowa. Termin ten może obejmować punkty produkcji, które są oddzielnie nadzorowane z powodów fitosanitarnych. [FAO, 1990; zmienione przez CEPM, 1999]	
Miejsce produkcji 
wolne od agrofaga
(pest free place of production)	Miejsce produkcji, w którym określony agrofag nie występuje, co udowodniono naukowo i w którym, w razie potrzeby, stan ten jest urzędowo utrzymywany przez określony czas. [ISPM nr 10, 1999]	
Międzynarodowa Konwencja Ochrony Roślin
(International Plant Protection Convention)	Międzynarodowa Konwencja Ochrony Roślin, zdeponowana w FAO w Rzymie w 1951 r. i następnie poddawana kolejnym rewizjom. [FAO, 1990]	
Międzynarodowy Standard dla Środków Fitosanitarnych
(International Standard 
for Phytosanitary Measures)	Międzynarodowy standard przyjęty przez Konferencję FAO, Tymczasową Komisję do spraw Środków Fitosanitarnych lub Komisję do spraw Środków Fitosanitarnych, ustanowioną na mocy IPPC. [CEPM, 1996; zmienione przez CEPM, 1999]	
Mikroorganizm
(micro-organism)	Pierwotniak, grzyb, bakteria, wirus lub inna mikroskopijnej wielkości samoreplikująca się jednostka biotyczna. [ISPM nr 3, 1996]	
Minimalna pochłonięta dawka
(minimum absorbed dose (Dmin))	Zlokalizowana minimalna dawka pochłonięta przez ładunek. [ISPM nr 18, 2003]	
Modyfikowany organizm żywy 
(living modified organism)	Każdy żywy organizm, który posiada nową kombinację materiału genetycznego w wyniku zastosowania nowoczesnej biotechnologii. [Cartagena Protocol on Biosafety to the Convention on Biological Diversity, 2000]	
Monitoring
(monitoring)	Urzędowo przeprowadzany proces mający na celu sprawdzenie sytuacji fitosanitarnej. [CEPM, 1996]	
Nadzór
(surveillance)	Urzędowy proces polegający na zbieraniu i rejestrowaniu danych na temat występowania agrofaga lub jego nieobecności, uzyskanych w ramach poszukiwań, monitoringu lub zastosowania innych procedur. [CEPM, 1996]	
Nasiona
(seeds)	Klasa towaru określająca nasiona do siewu lub przeznaczone do sadzenia, ale nie do konsumpcji lub przerobu (patrz: Ziarno (ang. „grain”)). [FAO, 1990; zmienione przez ICPM, 2001]	
Napromieniowanie
(irradiation)	Zabieg z wykorzystaniem jakiegokolwiek typu promieniowania jonizującego. [ISPM nr 18, 2003]	
Nowoczesna biotechnologia
(modern biotechnology)	Zastosowanie: a) technik kwasu nukleinowego in vitro, włączając rekombinację kwasu dezoksyrybonukleinowego (DNA) oraz bezpośrednie wstrzyknięcie kwasu do komórek lub organelli komórkowych lub b) połączenia komórek poza rodziną taksonomiczną, które przełamują naturalne bariery rozmnażania i rekombinacji; powyższe techniki nie są technikami używanymi w tradycyjnej hodowli i selekcji. [Cartagena Protocol on Biosafety to the Convention on Biological Diversity, 2000]	
NPPO	Skrót ang. „Państwowa Organizacja Ochrony Roślin”. [FAO, 1990; ICPM, 2001]	
Obszar
(area)	Urzędowo określony kraj lub jego część, kilka całych krajów lub ich części. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995; CEPM, 1999; w oparciu o Porozumienie w sprawie Stosowania Środków Sanitarnych i Fitosanitarnych Światowej Organizacji Handlu]	
Obszar chroniony
(protected area)	Obszar podlegający przepisom, określony przez Państwową Organizację Ochrony Roślin jako minimalny obszar konieczny do skutecznej ochrony obszaru zagrożonego. [FAO, 1990; usunięty z FAO, 1995; nowa koncepcja: CEPM, 1996]	
Obszar kontrolowany
(controlled area)	Obszar podlegający przepisom fitosanitarnym, określony przez Państwową Organizację Ochrony Roślin jako minimalny obszar konieczny do powstrzymania rozprzestrzeniania się agrofaga z obszaru kwarantannowego. [CEPM, 1996]	
Obszar kwarantannowy
(quarantine area)	Obszar, w obrębie którego jest obecny agrofag kwarantannowy i jest on urzędowo zwalczany. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995]	
Obszar o niskim stopniu 
nasilenia/liczebności
agrofaga
(area of low pest prevalance)	Obszar obejmujący cały kraj lub jego część, kilka całych krajów lub ich części, określony przez kompetentne władze, na którym określony agrofag występuje w niewielkim nasileniu/liczebności i poddawany jest skutecznym środkom: nadzorowi, zwalczaniu lub wyniszczaniu. [IPPC, 1997]	
Obszar podlegający 
przepisom
(regulated area)	Obszar, do którego, w obrębie którego i/lub z którego rośliny, produkty roślinne i inne przedmioty podlegające przepisom podlegają przepisom lub procedurom fitosanitarnym w celu niedopuszczenia do zawleczenia i/lub rozprzestrzenienia się agrofagów kwarantannowych, lub w celu ograniczenia szkodliwości agrofagów niekwarantannowych podlegających przepisom. [CEPM, 1996; zmienione przez CEPM, 1999; ICPM, 2001]	
Obszar PRA
(PRA area)	Obszar, w stosunku do którego prowadzona jest analiza zagrożenia agrofagiem. [FAO, 1995]	
Obszar wolny od agrofaga
(Pest Free Area)	Obszar, na którym określony agrofag nie występuje, co udowodniono naukowo i na którym, o ile jest to konieczne, stan ten jest urzędowo utrzymywany. [FAO, 1995]	
Obszar zagrożony
(endangered area)	Obszar, na którym czynniki ekologiczne sprzyjają zasiedleniu agrofaga, którego obecność na tym obszarze spowoduje poważne straty gospodarcze. [FAO, 1995]	
Ocena wizualna
(visual examination)	Fizyczne oględziny roślin, produktów roślinnych lub innych przedmiotów podlegających przepisom gołym okiem, z użyciem lupy, binokularu lub mikroskopu w celu wykrycia agrofagów lub zanieczyszczeń, bez testowania lub obróbki. [ISPM nr 23, 2005]	
Ocena zagrożenia 
agrofagiem (dla agrofagów kwarantannowych)
(pest risk assessment 
(for quarantine pests))	Proces oceniający prawdopodobieństwo zawleczenia i rozprzestrzenienia się agrofaga oraz związane z tym potencjalne konsekwencje gospodarcze. [FAO, 1995; zmienione przez ISPM nr 11, 2001]	
Ocena zagrożenia 
agrofagiem (dla agrofagów niekwarantannowych podlegających przepisom)
(pest risk assessment 
(for regulated non-quarantine pests))	Proces oceniający prawdopodobieństwo, czy agrofag w roślinach przeznaczonych do sadzenia wpłynie na zamierzone użycie tych roślin w sposób ekonomicznie nie do przyjęcia. [ICPM, 2005]	
Odprawa (przesyłki)
(clearance (of a consignment))	Kontrola zgodności z przepisami fitosanitarnymi. [FAO, 1995]	
Odprawa wstępna
(pre-clearance)	Certyfikacja fitosanitarna i/lub odprawa w kraju pochodzenia, dokonane przez Państwową Organizację Ochrony Roślin kraju przeznaczenia, lub pod jej stałym nadzorem. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995]	
Ograniczenie
(restriction)	Przepis fitosanitarny dopuszczający import lub przewóz określonych towarów po spełnieniu określonych wymagań. [CEPM, 1996, zmienione przez CEPM, 1999]	
Okaz(y) wzorcowy(e) 
(reference specimen(s))	Pojedynczy okaz(y) z określonej populacji, przechowywany w kolekcji kultur lub okazów wzorcowych oraz, jeśli jest to możliwe, w kolekcji publicznie dostępnej. [ISPM nr 3, 2005]	
Okorowanie
(debarking)	Usunięcie kory z drewna okrągłego (okorowanie niekoniecznie czyni drewno wolnym od kory). [FAO, 1990]	
Opakowania
(packaging)	Materiał użyty do umocowania, zabezpieczenia lub przewiezienia towaru. [ISPM Nr 20, 2004]	
Organizacja ochrony roślin (państwowa)
(plant protection organization (national))	Patrz: Państwowa Organizacja Ochrony Roślin (ang. „National Plant Protection Organisation”)	
Organizm
(organism)	Jakakolwiek jednostka biotyczna zdolna do rozmnażania się lub samoreplikacji w jej naturalnie występującym stanie. [ISPM nr 3, 1996; zmienione przez ISPM nr 3, 2005]	
Organizm pożyteczny
(beneficial organism)	Jakikolwiek organizm, który w sposób bezpośredni lub pośredni korzystnie wpływa na rośliny lub produkty roślinne, włączając czynniki zwalczania biologicznego. [ISPM nr 3, 2005]	
Owad sterylny
(sterile insect)	Owad, który w wyniku specyficznego zabiegu został pozbawiony zdolności do rozmnażania się [ISPM nr 3, 2005]	
Owoce i warzywa
(fruits and vegetables)	Klasa towaru określająca świeże części roślin przeznaczone do konsumpcji lub przerobu, ale nie do sadzenia. [FAO, 1990, zmienione przez ICPM, 2001]	
Państwowa Organizacja Ochrony Roślin
(National Plant Protection 
Organization)	Urzędowa służba powołana przez rząd do wypełniania funkcji określonych przez IPPC. [FAO, 1990; poprzednio: Organizacja Ochrony Roślin (Państwowa) (ang. „Plant Protection Organization (National)”)]	
Parazytoid
(parasitoid)	Owad będący pasożytem tylko w stadiach przedimaginalnych, a wolno żyjący jako owad dorosły, powodujący śmierć żywiciela podczas swojego rozwoju. [ISPM nr 3, 1996]	
Partia
(lot)	Liczba jednostek pojedynczego towaru, możliwych do zidentyfikowania dzięki jednorodności ich składu, pochodzenia itp., tworząca część przesyłki. [FAO, 1990]	
Pasożyt
(parasite)	Organizm żyjący na powierzchni lub we wnętrzu innego organizmu, który jest dla niego źródłem pokarmu. [ISPM nr 3, 1996]	
Patogen
(pathogen)	Mikroorganizm wywołujący chorobę. [ISPM nr 3, 1996]	
PFA	Skrót ang. „Obszar wolny od agrofaga”. [FAO, 1995; zmienione przez ICPM, 2001]	
Podejście systemowe
(systems approach(es))	Integracja różnych środków w postępowaniu w przypadku zagrożenia agrofagiem, z których co najmniej dwa działają niezależnie i które łącznie pozwalają osiągnąć odpowiedni poziom ochrony przeciwko agrofagom podlegającym przepisom. [ISPM nr 14, 2002; zmienione przez ICPM, 2005]	
Podłoże uprawowe
(growing medium)	Wszelki materiał, w którym rosną rośliny, lub przeznaczony do tego celu. [FAO, 1990]	

Pojaw
(outbreak)	Nowo wykryta populacja agrofaga, włączając wtargnięcie, albo nagły znaczący wzrost populacji zadomowionego agrofaga na określonym obszarze. [FAO, 1995; zmienione przez ICPM, 2003]	
Pole
(field)	Parcela ziemi/gruntu o określonych granicach, w obrębie miejsca produkcji, na której jest uprawiany towar. [FAO, 1990]	
Pomiar rozkładu dawkowania
(dose mapping)	Pomiar rozmieszczenia dawki pochłoniętej w procesie załadunku przy pomocy dozymetrów rozstawionych w określonych miejscach ładunku. [ISPM nr 18, 2003]	
Pora/okres wegetacji (gatunku rośliny)
(growing period (of a plant species))	Okres aktywnego wzrostu w trakcie sezonu wegetacyjnego. [ISPM, 2003]	
Porażenie/opanowanie 
(towaru)
(infestation (of a commodity))	Obecność w towarze żywego agrofaga rośliny lub produktu roślinnego. Termin „porażenie” obejmuje także infekcję. [CEPM, 1997; zmienione przez CEPM, 1999]	
Postępowanie w przypadku zagrożenia agrofagiem 
(dla agrofagów 
kwarantannowych)
(pest risk management 
(for quarantine pests))	Proces oceny i wyboru strategii w celu zmniejszenia ryzyka zawleczenia/przeniknięcia i rozprzestrzeniania się agrofaga. [FAO, 1995; zmienione przez ISPM nr 11, 2001]	
Postępowanie w przypadku zagrożenia agrofagiem 
(dla agrofagów 
niekwarantannowych podlegających przepisom)
(pest risk management 
(for regulated non-quarantine pests))	Proces oceny i wyboru strategii w celu zmniejszenia ryzyka powodowania przez agrofaga w roślinach przeznaczonych do sadzenia ekonomicznie niedopuszczalnego wpływu na zamierzone użycie tych roślin. [ICPM, 2005]	
Poszukiwanie
(survey)	Urzędowa procedura prowadzona w wyznaczonym terminie w celu określenia charakterystycznych cech populacji agrofaga lub w celu stwierdzenia, jakie gatunki występują na obszarze. [FAO, 1990; zmienione przez CEPM, 1996]	
Poszukiwanie monitoringowe
(monitoring survey)	Poszukiwanie przeprowadzane w celu sprawdzenia liczebności, rozprzestrzenienia i innych cech populacji agrofaga. [FAO, 1995]	
Poszukiwanie w celu
ustalenia zasięgu
(delimiting survey)	Poszukiwanie prowadzone w celu określenia granic obszaru, uważanego za porażony lub wolny od agrofaga. [FAO, 1990]	
Poszukiwanie w celu 
wykrycia
(detection survey)	Poszukiwanie prowadzone na obszarze w celu ustalenia, czy agrofagi są tam obecne. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995]	
Powstrzymywanie
(containment)	Stosowanie środków fitosanitarnych wewnątrz i wokół porażonego obszaru w celu niedopuszczenia do rozprzestrzenienia się agrofaga. [FAO, 1995]	
Pożądana reakcja
(required response)	Określony stopień efektu zabiegu. [ISPM nr 18, 2003]	
PRA	Skrót ang. „Analiza zagrożenia agrofagiem”. [FAO, 1995]	
Praktycznie wolne
(practically free)	Oznacza, że w przesyłce, na polu lub w miejscu produkcji nie ma agrofagów (albo określonego agrofaga) w wykrywalnej liczebności lub nasileniu co wskazuje na przestrzeganie wymaganych zasad uprawy i transportu w produkcji i obrocie towarem. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995]	
Prawodawstwo/przepisy 
fitosanitarne
(phytosanitary legislation)	Podstawowe akty prawne przyznające legalne pełnomocnictwo Państwowej Organizacji Ochrony Roślin, do sporządzania projektów przepisów fitosanitarnych. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995]	
Procedura/postępowanie 
fitosanitarne
(phytosanitary procedure)	Każda urzędowo wyznaczona metoda wdrażania środków fitosanitarnych, włączając lustracje, testowanie, nadzór lub zabiegi, związane z agrofagami podlegającymi przepisom. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995; CEPM, 1999; ICPM, 2001; ICPM, 2005]	
Procedura kontroli zgodności (przesyłki)
(compliance procedure (for a consignment)	Urzędowa procedura użyta do sprawdzenia zgodności stanu przesyłki z podanymi wymaganiami fitosanitarnymi. [CEPM, 1999]	
Produkt przechowywany
(stored product)	Nieprzetworzony produkt roślinny przeznaczony do konsumpcji lub przerobu, przechowywany w formie wysuszonej (w szczególności ziarno oraz suszone owoce i warzywa). [FAO, 1990]	
Produkty roślinne
(plant products)	Nieprzetworzony materiał pochodzenia roślinnego (włączając ziarno) oraz te produkty przetworzone, które z uwagi na swój charakter i sposób przerobu mogą stwarzać ryzyko zawleczenia i rozprzestrzenienia się agrofagów. [FAO, 1990; zmienione przez IPPC, 1997; poprzednio: Produkt roślinny (ang. „plant product”)]	
Promieniowanie jonizujące
(ionizing radiation)	Naładowane cząsteczki i fale elektromagnetyczne, które tworzą jony w wyniku fizycznej interakcji w procesach pierwotnych lub wtórnych. [ISPM nr 18, 2003]	

Przechwycenie (przesyłki)
(interception 
(of a consignment))	Zwrot lub kontrolowane wprowadzenie/wwóz importowanej przesyłki z uwagi na niespełnienie przepisów fitosanitarnych. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995]	
Przechwycenie (agrofaga)
(interception (of a pest))	Wykrycie agrofaga podczas inspekcji lub testowania importowanej przesyłki. [FAO, 1990; zmienione przez CEPM, 1996]	
Przedmiot podlegający 
przepisom
(regulated article)	Jakakolwiek roślina, produkt roślinny, miejsce przechowywania, opakowanie, środek przewozu, kontener, gleba i każdy inny organizm, przedmiot lub materiał, dające schronienie albo zdolne do rozprzestrzenienia agrofaga, uważane za wymagające zastosowania środków fitosanitarnych, zwłaszcza tam, gdzie jest to związane z transportem międzynarodowym. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995; IPPC, 1997]	
Przejrzystość
(transparency)	Zasada udostępniania na poziomie międzynarodowym, środków fitosanitarnych wraz z ich uzasadnianiem. [FAO, 1995, zmienione przez CEPM, 1999; w oparciu o Porozumienie w sprawie Stosowania Środków Sanitarnych i Fitosanitarnych Światowej Organizacji Handlu]	
Przejściowa obecność
(transience)	Krótkotrwała obecność agrofaga, uznana za nie prowadzącą do jego zasiedlenia. [ISPM nr 8, 1998]	
Przeniknięcie/wwóz/wprowa-dzenie (agrofaga)
(entry (of a pest)	Wprowadzenie agrofaga lub jego samoistne przedostanie się na obszar, na którym nie jest on jeszcze obecny lub jest obecny, ale nie rozprzestrzeniony szeroko i urzędowo zwalczany. [FAO, 1995]	
Przepis fitosanitarny
(phytosanitary regulation)	Urzędowy przepis mający na celu niedopuszczenie do zawleczenia i/lub rozprzestrzenienia się agrofagów kwarantannowych lub zmniejszenie szkodliwości gospodarczej agrofagów niekwarantannowych podlegających przepisom, włączając ustanowienie procedur certyfikacji fitosanitarnej. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995; CEPM, 1999; ICPM, 2001]	
Przepisy prawne
(legislation)	Każdy akt prawny, ustawa, rozporządzenie, wytyczne lub inny nakaz obwieszczony urzędowo lub administracyjnie. [ISPM nr 3, 1996]	
Przesadzanie
(replanting)	Patrz: Sadzenie (ang. „planting”)	
Przesyłka
(consignment)	Liczba roślin, ilość produktów roślinnych i/lub innych przedmiotów, przewożona z jednego kraju do drugiego oraz zaopatrzona, jeśli jest to wymagane, w jedno świadectwo fitosanitarne (przesyłka może być złożona z jednej lub większej liczby partii). [FAO, 1990; zmienione przez ICPM, 2001]	
Przesyłka re-eksportowana
(re-exported consignment)	Przesyłka, która była importowana do kraju, z którego jest eksportowana. Przesyłka może być magazynowana, dzielona, łączona z innymi przesyłkami lub przepakowywana (poprzednio: Kraj re-eksportu (ang. „country of re-export”)). [FAO, 1990; zmienione przez CEPM, 1996; CEPM, 1999; ICPM, 2001; ICPM, 2002]	
Przesyłka w tranzycie
(consignment in transit)	Przesyłka, która nie jest importowana do danego kraju, ale jest przemieszczana przez ten kraj do innego kraju, podlegająca urzędowym procedurom gwarantującym, że nie jest ona otwierana, dzielona, łączona z innymi przesyłkami lub przepakowywana. [FAO, 1990; zmienione przez CEPM, 1996; CEPM 1999; ICPM, 2002; poprzednio: Kraj tranzytu (ang. „country of transit”)]	
Punkt kontrolny
(control point)	Etap w systemie, podczas którego mogą być stosowane odpowiednie procedury mające na celu osiągnięcie określonego efektu oraz które mogą być mierzone, monitorowane, kontrolowane i poprawiane. [ISPM nr 14, 2002]	
Punkt produkcji wolny 
od agrofaga
(pest free production site)	Określona część miejsca produkcji, na której dany agrofag nie występuje, co udowodniono naukowo, i na której, jeśli jest to wymagane, stan ten jest urzędowo utrzymywany przez określony czas, oraz która jest traktowana jako oddzielna jednostka w ten sam sposób jak w przypadku miejsca produkcji wolnego od agrofaga. [ISPM nr 10, 1999]	
Punkt wwozu/wprowadzenia (point of entry)	Port lotniczy, morski lub lądowy punkt graniczny urzędowo wyznaczony do importowania przesyłek i/lub wjazdu pasażerów. [FAO, 1995]	
Regionalna Organizacja Ochrony Roślin
(Regional Plant Protection 
Organization)	Międzyrządowa organizacja wypełniająca funkcje wymienione w Artykule IX IPPC. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995; CEPM, 1999; poprzednio: Organizacja Ochrony Roślin (Regionalna) (ang. „plant protection organisation (regional”)]	
RNQP	Skrót ang. „Agrofag niekwarantannowy podlegający przepisom”. [ISPM nr 16, 2002]	
Rośliny
(plants)	Żywe rośliny i ich części włączając nasiona i zasoby genowe. [FAO, 1990; zmienione przez IPPC, 1997]	
Rośliny do sadzenia
(plants for planting)	Rośliny zasadzone oraz przeznaczone do sadzenia lub przesadzania. [FAO, 1990]	
Rośliny in vitro
(plants in vitro)	Klasa towaru określająca rośliny rosnące w aseptycznym podłożu w zamkniętym pojemniku. [FAO, 1990; zmienione przez CEPM, 1999; ICPM, 2002; poprzednio: Rośliny w kulturach tkankowych (ang. plants in tissue culture)]	
Rozprzestrzenianie
(spread)	Powiększanie się zasięgu/rozmieszczenia geograficznego agrofaga w obrębie obszaru. [FAO, 1995]	
Równoważność (środków fitosanitarnych)
(equivalence (of phytosanitary measures))	Sytuacja, w której dla określonego zagrożenia agrofagiem zastosowane różne środki fitosanitarne pozwalają uzyskać państwu-stronie odpowiedni poziom ochrony. [FAO, 1995; zmienione przez CEPM, 1999, w oparciu o „Porozumienie w Sprawie Stosowania Środków Sanitarnych i Fitosanitarnych Światowej Organizacji Handlu; zmienione przez ISPM nr 24, 2005]	
RPPO	Skrót ang. „Regionalna Organizacja Ochrony Roślin”. [FAO, 1990; zmienione przez ICPM, 2001]	
Sadzenie/siew (włączając przesadzanie)
(planting (including replanting))	Wszelkie działania polegające na umieszczeniu roślin w podłożu uprawowym, albo ich szczepienie (przeszczepienie) lub inne podobne czynności, wykonywane w celu zapewnienia im późniejszego wzrostu, reprodukcji albo rozmnażania. [FAO, 1990; zmienione przez CEPM, 1999]	
Sekretariat
(Secretary)	Sekretariat Komisji wyznaczony zgodnie z Artykułem XII. [IPPC, 1997]	
Sezon wegetacyjny
(growing season)	Pora lub pory roku, w okresie których rośliny znajdujące się na obszarze, miejscu produkcji lub punkcie produkcji są w stanie aktywnego wzrostu i rozwoju. [FAO, 1990; zmienione przez ICPM, 2003]	
Siedlisko
(habitat)	Część ekosystemu charakteryzująca się warunkami, w których organizm występuje lub może się zadomowić [ICPM, 2005]	
Skuteczność (zabiegu)
(efficacy (treatment))	Zdefiniowany, wymierny i powtarzalny efekt zalecanego zabiegu. [ISPM nr 18, 2003]	
Specyficzność/swoistość
(specificity)	Określenie zakresu gatunków żywicieli/gospodarzy czynnika zwalczania biologicznego, polegające na utworzeniu skali obejmującej czynniki: od najbardziej wyspecjalizowanego, zdolnego do pełnego rozwoju na jednym gatunku lub szczepie gospodarza (monofagiczny) do nie wyspecjalizowanego, o szerokim zakresie gospodarzy z kilku grup organizmów (polifagiczny). [ISPM nr 3, 1996]	
Stacja kwarantannowa
(quarantine station)	Urzędowa stacja do przetrzymywania roślin lub produktów roślinnych w warunkach kwarantannowych. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995; poprzednio: Stacja lub warunki kwarantannowe (ang. „quarantine station or facility”)]	
Standard
(standard)	Dokument przyjęty jednomyślnie i zatwierdzony przez uznane gremium, przekazujący do powszechnego stosowania: przepisy, zalecenia lub charakterystyczne sposoby działania albo ich wyniki, mający na celu osiągnięcie optymalnego stopnia uporządkowania rozpatrywanych zagadnień. [FAO, 1995; definicja ISO/IEC GUIDE 2:1991]	
Standardy międzynarodowe
(international standards)	Międzynarodowe standardy ustanowione zgodnie z Artykułem X IPPC, punkty 1 i 2. [IPPC, 1997]	
Standardy regionalne
(regional standards)	Standardy ustanowione przez Regionalną Organizację Ochrony Roślin w celu doradzania członkom tej organizacji. [IPPC, 1997]	
Status agrofaga
(na obszarze)
(pest status (in an area))	Obecność lub nieobecność w danym czasie agrofaga w obrębie obszaru włączając, jeżeli ma to zastosowanie, jego rozmieszczenie urzędowo określone za pomocą specjalistycznego orzecznictwa na podstawie aktualnych i historycznych informacji o agrofagu oraz innych informacji. [CEPM, 1997; zmienione przez ICPM, 1998]	
Stłumienie/obniżenie 
liczebności
(suppresion)	Stosowanie środków fitosanitarnych na danym obszarze w celu obniżenia liczebności populacji agrofaga. [FAO, 1995; zmienione przez CEPM, 1999]	
Strefa buforowa
(buffer zone)	Obszar otaczający lub przylegający do obszaru porażonego, porażonego miejsca produkcji, obszaru o niskim nasileniu/liczebności agrofaga, obszaru wolnego od agrofaga, miejsca produkcji wolnego od agrofaga albo punktu produkcji wolnego od agrofaga, na którym określony agrofag nie występuje lub występuje w niskim nasileniu i jest urzędowo zwalczany, i na którym są stosowane środki fitosanitarne mające na celu niedopuszczenie do rozprzestrzenienia się agrofaga. [ISPM nr 10, 1999; zmienione przez ISPM nr 22, 2005]	
Suszenie komorowe
(kiln drying)	Proces, w trakcie którego drewno jest suszone w zamkniętej komorze, z użyciem regulowanej temperatury i/lub wilgotności, w celu uzyskania wymaganej wilgotności. [ISPM nr 15, 2002]	
Środek natychmiastowy
(emergency measure)	Środek fitosanitarny ustanowiony jako sprawa pilna w przypadku nowej lub niespodziewanej sytuacji fitosanitarnej. Środek natychmiastowy może być lub nie być środkiem tymczasowym. [ICPM, 2001; zmienione przez ICPM, 2005]	
Środek fitosanitarny 
(interpretacja uzgodniona)
(phytosanitary measure)	Każdy akt prawny, przepis lub procedura urzędowa mająca na celu niedopuszczenie do zawleczenia i/lub rozprzestrzenienia się agrofagów kwarantannowych, lub mająca na celu ograniczenie znaczenia gospodarczego agrofagów niekwarantannowych podlegających przepisom. [FAO,1995; zmienione przez IPPC, 1997; ISC, 2001]	
Uzgodniona interpretacja terminu środek fitosanitarny wyjaśnia związek środków fitosanitarnych z agrofagami niekwarantannowymi podlegającymi przepisom. Związek nie jest właściwie odzwierciedlony w definicji zawartej w Artykule II IPPC (1997).	
Środek tymczasowy
(provisional measure)	Przepis fitosanitarny lub procedura ustalona bez pełnego technicznego uzasadnienia z uwagi na aktualny brak odpowiednich informacji. Środek tymczasowy podlega okresowej ocenie, aby jak najszybciej opracować pełne techniczne uzasadnienie. [ICPM, 2001]	
Świadectwo
(certificate)	Urzędowy dokument poświadczający status fitosanitarny jakiejkolwiek przesyłki podlegającej przepisom fitosanitarnym. [FAO, 1990]	
Świadectwo fitosanitarne
(Phytosanitary Certificate)	Świadectwo sporządzone według wzoru dla świadectw IPPC. [FAO, 1990]	
Świeży
(fresh)	Żywy; nie wysuszony, nie zamrożony w bardzo niskiej temperaturze lub inaczej zakonserwowany. [FAO, 1990]	
Technicznie uzasadniony
(technically justified)	Uzasadniony na podstawie wniosków wynikających z wykonanej analizy zagrożenia agrofagiem lub, jeżeli jest to wymagane, innej, porównywalnej analizy i oceny dostępnych informacji naukowych. [IPPC, 1997]	
Test/analiza
(test)	Urzędowa kontrola, inna niż ocena wizualna, dokonana w celu wykrycia obecności agrofagów lub ich identyfikacji. [FAO, 1990]	
Towar
(commodity)	Typ rośliny, produktu roślinnego lub innego przedmiotu, przewożonego w celach handlowych lub innych. [FAO, 1990; zmienione przez ICPM, 2001]	
Technika sterylnych owadów
(sterile insect technique)	Metoda zwalczania agrofagów polegająca na zastosowaniu na szeroką skalę uwolnienia zalewającego sterylnych owadów w celu ograniczenia reprodukcji w populacji naturalnej/polowej tego samego gatunku. [ISPM nr 3, 2005]	
TSO
(SIT)	Skrót ang. „Techniki sterylnych owadów”. [ISPM nr 3, 2005]	
Tranzyt
(transit)	Patrz: Przesyłka w tranzycie (ang. „consignment in transit”)	
Urzędowe zwalczanie
(official control)	Aktywne egzekwowanie obowiązujących przepisów fitosanitarnych i stosowanie obowiązujących procedur fitosanitarnych w celu wyniszczenia lub powstrzymania agrofagów kwarantannowych lub zwalczania agrofagów niekwarantannowych podlegających przepisom. (patrz: Uzupełnienie nr 1 do Słownika) [ICPM, 2001]	
Urzędowy
(official)	Ustanowiony, zatwierdzony lub wykonywany przez Państwową Organizację Ochrony Roślin. [FAO, 1990]	
Uwolnienie (do środowiska)
(release (into the environment))	Celowe uwolnienie organizmu do środowiska (patrz: Introdukcja/wprowadzenie (czynnika zwalczania biologicznego) oraz Zasiedlenie (ang. „introduction i establishment”). [ISPM nr 3, 1996]	
Uwolnienie zalewające
(inundative release)	Uwolnienie bardzo dużej liczby masowo wyhodowanych czynników zwalczania biologicznego lub organizmów  pożytecznych w celu osiągnięcia natychmiastowego efektu. [ISPM nr 3, 1996; zmienione przez ISPM nr 3, 2005]	
Uznać za wolny
(Find free)	Przeprowadzić inspekcję przesyłki, pola lub miejsca produkcji i uznać za wolne od określonego agrofaga. [FAO, 1990]	
Wolna/e od (przesyłka, pole lub miejsce produkcji)
(free from (of a consignment, field or place of production)	Bez agrofagów (lub określonego agrofaga) w liczbie lub ilości, która może być wykryta w wyniku zastosowania procedur fitosanitarnych. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995; CEPM, 1999]	
Władze/Urząd
(authority)	Państwowa Organizacja Ochrony Roślin lub inna jednostka organizacyjna albo osoba urzędowo wyznaczona przez rząd do realizacji zadań ustanowionych w Kodeksie. [ISPM nr 3, 1996]	
Wprowadzenie/wwóz 
(przesyłki)
(entry (of a consignment)	Przewiezienie przez punkt wprowadzenia/wwozu na obszar. [FAO, 1995]	
Wróg naturalny
(natural enemy)	Organizm żyjący kosztem innego organizmu w obszarze jego pochodzenia, który może pomóc ograniczyć populację tego organizmu. Termin ten obejmuje: parazytoidy, pasożyty, drapieżce, organizmy fitofagiczne i patogeny. [ISPM nr 3, 1996; zmienione przez ISPM nr 3, 2005]	
Wtargnięcie
(incursion)	Odosobniona populacja agrofaga nowo wykrytego na obszarze, nie uznana za zadomowioną, ale która przypuszczalnie utrzyma się w najbliższej przyszłości. [ICPM, 2003]	
Wykaz agrofagów 
związanych z towarem
(commodity pest list)	Wykaz agrofagów występujących na obszarze, które mogą towarzyszyć określonemu towarowi. [CEPM, 1996]	
Wykaz agrofagów rośliny żywicielskiej
(host pest list)	Wykaz agrofagów porażających gatunek rośliny na całym świecie lub w obrębie obszaru. [CEPM, 1996; zmienione przez CEPM, 1999]	
Wyniszczenie/eradykacja
(eradication)	Zastosowanie środków fitosanitarnych w celu wyeliminowania agrofaga z obszaru. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995; poprzednio: Wyniszczyć (ang. „eradicate”)]	
Występowanie
(occurrence)	Obecność w obrębie obszaru agrofaga wykazanego urzędowo, iż jest on gatunkiem rodzimym lub zawleczonym, i/lub który nie został urzędowo uznany za wyniszczonego. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995; ISPM Nr 17; poprzednio: Wystąpić (ang. „occur”)]	
Występujący naturalnie
(naturally occurring)	Składnik ekosystemu lub wybrany z dzikich populacji (żyjących w warunkach naturalnych), nie zmieniony sposobami sztucznymi. [ISPM nr 3, 1996]	
Zabieg
(treatment)	Urzędowo zatwierdzona procedura zabijania/niszczenia agrofagów, ich inaktywacji lub usunięcia albo unieszkodliwienia poprzez wywołanie bezpłodności lub osłabienie. [FAO, 1990, zmienione przez FAO, 1995; ISPM nr 15, 2002; ISPM nr 18, 2003; ICPM, 2005]	
Zabieg termiczny
(heat treatment)	Proces, podczas którego towar jest ogrzewany do momentu, w którym osiągnie minimalną temperaturę przez minimalny czas, zgodnie z urzędową specyfikacją techniczną. [ISPM nr 15, 2002; zmienione przez ICPM, 2005]	
Zagrożony obszar
(endangered area)	Patrz: Obszar zagrożony (ang. „area endangered”)	
Zakaz
(prohibition)	Przepis fitosanitarny nie dopuszczający do importu lub przewozu określonych agrofagów albo towarów. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995]	
Zakres żywicieli
(host range)	Gatunki mogące podtrzymywać życie osobników i populacji określonego agrofaga lub innego organizmu w naturalnych warunkach. [FAO, 1990; zmienione przez ISPM nr 3, 2005]	
Zamierzone użycie
(intended use)	Deklarowany cel, w którym rośliny, produkty roślinne lub inne przedmioty podlegające przepisom są importowane, produkowane lub używane. [ISPM nr 16, 2002]	
Zanieczyszczenie
(contamination)	Obecność w towarze, miejscu składowania, środku przewozowym lub kontenerze agrofagów, albo innych przedmiotów podlegających przepisom, które nie powodują porażenia. (patrz: Porażenie/Opanowanie (ang. „infestation”)) [CEPM, 1997; zmienione przez CEPM, 1999]	
Zasiedlenie
(establishment)	Utrzymanie się - w okresie przewidywalnej przyszłości - agrofaga w obrębie obszaru po wwozie/wprowadzeniu lub przeniknięciu. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995; IPPC, 1997; poprzednio: Zasiedlony (ang. „Established”)]	
Zasiedlenie
(czynnika zwalczania 
biologicznego)
(establishment (of biological 
control agent))	Utrzymanie się - w okresie przewidywalnej przyszłości - czynnika zwalczania biologicznego w obrębie obszaru po uwolnieniu/wwozie/wprowadzeniu. [ISPM nr 3, 1996]	
Zasoby genowe
(germplasm)	Rośliny przeznaczone do użycia w programach hodowlanych i zachowawczych. [FAO, 1990]	
Zatrzymanie
(detention)	Środek fitosanitarny polegający na przetrzymywaniu przesyłki pod urzędowym nadzorem lub w zamknięciu (patrz: Kwarantanna (ang. „quarantine”)). [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995, CEPM, 1999; ICPM, 2005]	
Zawleczenie/introdukcja
(introduction)	Przeniknięcie agrofaga lub jego wprowadzenie/wwóz skutkujące jego zasiedleniem. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995; IPPC, 1997]	
Zezwolenie 
(na wprowadzenie/wwóz przesyłki)
(release (of a consignment))	Upoważnienie do wprowadzenia/wwozu po dokonaniu odprawy. [FAO, 1995]	
Zezwolenie importowe
(Import Permit)	Urzędowy dokument uprawniający do importu towaru zgodnie z określonymi importowymi wymaganiami fitosanitarnymi. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995; ICPM, 2005]	
Zezwolenie importowe 
(czynnika zwalczania 
biologicznego)
(Import Permit 
(of a biological control agent))	Urzędowy dokument uprawniający do importu (czynnika zwalczania biologicznego) zgodnie z określonymi wymaganiami. [ISPM nr 3, 1996]	
Zharmonizowane środki 
fitosanitarne
(harmonized phytosanitary measures)	Środki fitosanitarne ustanowione przez kraje-sygnatariusze IPPC, oparte na standardach międzynarodowych. [IPPC, 1997]	
Ziarno
(grain)	Klasa towaru określająca nasiona przeznaczone do przerobu lub konsumpcji, ale nie do siewu (patrz: Nasiona (ang. „seeds”)). [FAO, 1990; zmienione przez ICPM, 2001]	
Znak
(mark)	Urzędowa pieczęć lub znak firmowy, uznany międzynarodowo, stosowany w odniesieniu do przedmiotu podlegającego przepisom w celu poświadczenia jego statusu fitosanitarnego. [ISPM nr 15, 2002]	
Zwalczanie (agrofaga)
(control (of a pest))	Stłumienie/obniżenie/redukcja liczebności, powstrzymanie lub wyniszczenie populacji agrofaga. [FAO, 1995]	
Zwalczanie biologiczne
(biological control)	Strategia zwalczania agrofaga wykorzystująca żywych, naturalnych wrogów, antagonistów, gatunki konkurencyjne lub inne czynniki zwalczania biologicznego. [ISPM nr 3, 1996; zmienione przez ISPM nr 3, 2005; poprzednio: zwalczanie biologiczne (biological control (biocontrol))]	
Zwrot/odmowa
(refusal)	Zakaz wprowadzenia/wwozu przesyłki lub innych artykułów podlegających przepisom, jeśli nie odpowiadają one przepisom fitosanitarnym. [FAO, 1990; zmienione przez FAO, 1995]